پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات (علوم و فناوری اطلاعات سابق)

پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات (علوم و فناوری اطلاعات سابق)

پژهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات (علوم و فناوری اطلاعات سابق) دوره 28 پاییز 1391 شماره 1 (پیاپی 71)

مقالات

۱.

بررسی شکاف دیجیتالی بین نسل ها از نظر آشنایی، علاقه، و استفاده از فنّاوری های اطلاعات و ارتباطات

تعداد بازدید : ۱۲۲۶ تعداد دانلود : ۵۶۲
پژوهش حاضر با هدف آگاهی از میزان شکاف دیجیتالی بین نسل ها (پسران و والدین) از نظر آشنایی، علاقه، و استفاده از فنّاوری اطلاعات و ارتباطات انجام شده است. روش پژوهش، پیمایشی تحلیلی و ابزار گرداوری اطلاعات، پرسشنامه بوده است. با توجه به گستردگی جامعه پژوهش، نمونه ای هدفمند و غیرتصادفی از پسران و والدین شامل 102 دانش آموز پسر سال سوم راهنمایی تحصیلی و اول دبیرستان منطقه 10 آموزش و پرورش تهران و 102 نفر والدین آنها (پدر یا مادر) انتخاب شد و از نظر آشنایی، علاقه، و استفاده از فنّاوری هایی مانند اینترنت، پست الکترونیکی، گفتگوی الکترونیکی، تلفن همراه، بازی های رایانه ای و غیره مورد مطالعه قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که میانگین کل میزان آشنایی، علاقه، و استفاده والدین از فنّاوری ها 04/2 و فرزندان 16/3 است. شکاف میان والدین و فرزندان از نظر آشنایی با فنّاوری اطلاعات 22/1-، از نظر علاقه به فنّاوری اطلاعات 24/1-، و از نظر استفاده از فنّاوری اطلاعات 88/0- است و بین میانگین آشنایی، علاقه، و استفاده از فنّاوری اطلاعات در بین فرزندان و والدین تفاوت معنی داری وجود دارد.
۲.

آگاهی و استفاده مدرسان کتابداری و اطلاع رسانی ایران از فنّاوری های وب 2

تعداد بازدید : ۶۲۲ تعداد دانلود : ۲۹۷
مقاله حاضر ارائه نتایج یک طرح پژوهشی بوده که با هدف بررسی میزان آشنائی و استفاده مدرسان کتابداری و اطلاع رسانی ایران با فنّاوری های وب 2 و کشف مشکلات و چالش هایی که مدرسان در استفاده از این فنّاوری ها با آن روبرو هستند، انجام شده است. روش پژوهش، پیمایشی و ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه تحت وب با هر دو نوع سؤالات باز و بسته بود. پرسشنامه به نشانی ایمیل 175 مدرس کتابداری و اطلاع رسانی ایران شاغل در دانشگاه های دولتی و آزاد و پیام نور ارسال شد. نتایج نشان داد که مدرسان پاسخ دهنده با برخی فنّاوری های وب 2 از قبیل وبلاگ، ویکی3، یوتیوب4 و فیس بوک5 به خوبی آشنا بودند، اما آشنایی آنها با برخی دیگر از این فنّاوری ها نظیر آر.اس.اس6، توییتر7، فلیکر8، دلیشس9، و پادکست10 محدود بود. پاسخ دهندگان از فنّاوری هایی مانند وبلاگ، گروه های مباحثه، چت، ابزارهای اشتراک فایل، ویکی، پیامک، ابزارهای اشتراک ویدئو، و فروم برای اهداف آموزشی و پژوهشی استفاده می کردند. از نظر آنها فیلترینگ اینترنت بزرگترین مانع استفاده از این فنّاوری ها بود. عدم دسترسی به اینترنت پرسرعت و فقدان آموزش از دیگر موانع بیان شده توسط پاسخ دهندگان بود. نویسندگان پیشنهاد کردند که برای بهره مند شدن از مزایای وب 2، مدرسان کتابداری و اطلاع رسانی ایران از فنّاوری های وب دویی مشابهی که فیلتر نشده اند در آموزش و پژوهش استفاده نمایند.
۳.

بررسی کمّی و مصورسازی ساختار انتشارات علمی در حوزه مدیریت اطلاعات در پایگاه وب آوساینس در سالهای 1988 تا 2009

تعداد بازدید : ۹۱۲ تعداد دانلود : ۳۸۳
بررسی حاضر با استفاده از شاخص های علم سنجی به مطالعه و تحلیل میزان انتشارات علمی تولیدشده در حوزه مدیریت اطلاعات در پایگاه وب آو ساینس و مصورسازی ساختار علمی این حیطه در سال های 1988 تا 2009 پرداخته است. این پژوهش با استفاده از روش علم سنجی انجام شده است. داده ها در تاریخ 25/1/1389 به تعداد 1120 پیشینه در محدوده مورد بررسی به صورت فایل های متنی از پایگاه وب آو ساینس استخراج و در رایانه شخصی ذخیره گردید و سپس، با استفاده از نرم افزارهای ISI.EXE و HistCite مورد تجزیه و تحلیل های لازم قرار گرفت. نتایج نشان داد که ضریب همکاری نویسندگان از صفر در سال 1988 به 33/0 در سال 2009 رسیده است. میانگین ضریب همکاری بین نویسندگان برابر با 22/0 بوده است که بر همکاری کم نویسندگان در این حوزه دلالت دارد. برمبنای تعداد مدارک منتشرشده، تی. دی. ویلسون از دانشگاه شفیلد با 13 مدرک و دریافت 13 استناد در رتبه نخست قرار داشت. میانگین تعداد استنادهای جهانی به 112 مدرک اثرگذار برابر با 78/8 استناد بوده است. نتایج نشان داد که 8/93 درصد مدارک به زبان انگلیسی منتشر شده اند. با وجود مشارکت 63 کشور در تولید مدرک، بیش از 9/28 درصد آنها در ایالات متحده تولید شده است. براساس نتایج در کل، 10 کشور بیش از 4/72 درصد مدارک را منتشر کرده اند. دانشگاه های سیتی یونیورسیتی لندن و دانشگاه شفیلد انگلستان بیشترین فراوانی را در زمینه مدیریت اطلاعات داشته اند. 15 مجله برتر 564 مقاله ( برابر با 4/50 درصد ) از کل تولیدات را منتشر نموده اند. با اجرای نرم افزارHistCite نقشه علمی ترسیم شد و نویسندگان، مقالات، و چهار خوشه موضوعی تأثیرگذار در حوزه مدیریت اطلاعات مشخص و معرفی شدند..
۴.

مروری بر نتایج هفت نظام رتبه بندی دانشگاه های جهان

تعداد بازدید : ۲۱۸۵ تعداد دانلود : ۹۰۴
نظام های رتبه بندی زیادی در سراسر جهان به رتبه بندی ملی و بین المللی دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی ملی یا بین المللی می پردازند که هر یک از آنها دارای شاخص های رتبه بندی مشابه یا متفاوت از دیگر نظام های رتبه بندی هستند. حال پرسش آن است که آیا به همه این نظام های رتبه بندی نیاز است؟ آیا نتایج رتبه بندی این نظام های رتبه بندی که اذعان می دارند از شاخص های متفاوتی برای رتبه بندی استفاده می نمایند نیز متفاوت است؟ بنابراین، پژوهش حاضر با توجه به داده های گردآوری شده از هفت نظام رتبه بندی شانگهای، کیواِس، فراینترنشنال، وبومتریکس، هییکت، ذِ، و دانشگاه لیدن به بررسی نتایج آنها پرداخته است. یافته ها حاکی از آن بود که همبستگی قابل توجهی میان نتایج این هفت نظام رتبه بندی بین المللی در رتبه بندی 50 دانشگاه برتر جهان وجود دارد و این نظام ها نوعی موازی کاری در رتبه بندی دانشگاه ها انجام می دهند. بیشترین همبستگی میان دو رتبه بندی شانگهای- تایمز (ذ)(Spearman's Rho=0.85) بود و پس از آنها دو رتبه بندی شانگهای- وبومتریک (Spearman's Rho =0.81) و شانگهای - لیدن (Spearman's Rho=0.80) در رتبه های بعدی قرار داشتند. در پایان، پیشنهاداتی برای بهبود نظام های رتبه بندی و فهرستی از برخی شاخص ها که باید در این نظام ها گنجانده شود، ارائه شده است.
۵.

ارزیابی تأثیر اهداف، موانع، محرک ها، پویایی های گروهی، و حمایت سازمانی بر اثربخشی ICT با استفاده از فنّ DEMATEL فازی

تعداد بازدید : ۵۶۱ تعداد دانلود : ۲۶۱
به دلیل تأثیرات متفاوت فنّاوری اطلاعات و ارتباطات2 بر جنبه های مختلف اجرای وظایف در سازمان ها، گرایش دولت ها به سمت استفاده از ICT در سالیان اخیر افزایش چشمگیری یافته است. موضوع مهمی که در این زمینه باید مورد توجه قرار گیرد، آن است که استفاده از فنّاوری اطلاعات و ارتباطات بدون توجه به تأثیرات متقابل حوزه های مختلف ICT باعث ناکارآمدی سازمان ها در انجام وظایف خود خواهد شد. از این رو، پژوهش حاضر با هدف پرداختن به ایجاد یک ساختار نظام مند3 در حوزه ICT، حوزه های مختلف ICT را به منظور شناسایی عناصر نفوذکننده و تحت نفوذ واقع شده (علت و معلول)، مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است. بدین منظور، ابتدا با استفاده از دستاوردهای پژوهش های سایر پژوهشگران، حوزه های مختلف ICT شامل اهداف، موانع، محرک ها، پویایی های گروهی، و حمایت سازمانی را شناسایی کرده، سپس عنصر دیگری به نام اثربخشی ICT را به منظور تأثیر عوامل اشاره شده بر اثربخشی ICT به حوزه های مختلف آن افزوده است. پرسشنامه استاندارد فنّ DEMATEL4 فازی به منظور جمع آوری اطلاعات، در بین 35 نفر از کارشناسان خبره حوزه های ICT و IT توزیع گردید. پس از جمع آوری اطلاعات، داده ها با استفاده از DEMATEL فازی، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج به دست آمده از تجزیه و تحلیل داده ها مؤید این مطلب بود که در حوزه ICT، اهداف به عنوان نفوذکننده ترین عنصر بر سایر عناصر حوزه ICT و محرک ها به عنوان نفوذپذیرترین عنصر در حوزه ICT تعیین می گردند.
۶.

ساختاری چندبعدی جهت تبیین اثر فرهنگ سازمانی و فرهنگ زنجیره تأمین بر انتقال، اشتراک، و توزیع دانش در زنجیره تأمین صنعت خودروسازی: با تأکید بر بهبود عملکرد زنجیره تأمین

تعداد بازدید : ۱۱۱۱ تعداد دانلود : ۵۲۱
فرهنگ سازمانی یکی از جنبه های کلیدی در مدیریت دانش است و یافتن نوع فرهنگ مناسب و شاخص های کلیدی آن برای پیاده سازی و اجرای مدیریت دانش، از موضوعات مهم در اجرای مدیریت دانش در سازمان هاست. بنابراین، هدف اصلی این پژوهش، ارائه ساختاری چندبعدی از فرهنگ سازمانی و فرهنگ زنجیره تأمین برای توزیع مؤثر دانش در زنجیره تأمین بوده است. در این پژوهش، ابتدا شاخص های کلیدی برای هریک از ابعاد پژوهش، معین شد، سپس توسط سه نفر از خبرگان صنعت و سه نفر از اساتید دانشگاه مورد جرح و تعدیل و اصلاح قرار گرفت. نتیجه این کار، ارائه 4 سؤال و 5 فرضیه برای پژوهش بود. پس از آن، این ساختار چندبعدی (در قالب پژوهشی پیمایشی و به صورت علّـی) در زنجیره تأمین دو شرکت ایران خودرو و سایپا و در میان 115 نفر از کارشناسان صنعت خودروسازی مورد ارزیابی قرار گرفت. بعد از ارزیابی عدم وجود هم خطی بین متغیرها، با کمک تحلیل مسیر، روابط بین ابعاد مختلف موجود در ساختار چندبعدی پژوهش مورد ارزیابی قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که ساختار چندبعدی معرفی شده در این پژوهش، از برازش مناسبی در صنعت خودرو برخوردار است. نتایج تحلیل مسیر نیز نشان داد که فرهنگ زنجیره تأمین بیشترین تأثیر را بر فرهنگ سازمانی داشته و از طرفی هم، فرهنگ سازمانی بیشترین تأثیر خود را به صورتی غیرمستقیم بر عملکرد زنجیره تأمین داشته و در نهایت توزیع، اشتراک، و انتقال دانش، بیشترین اثر را بر عملکرد غیرمالی زنجیره داشته است.
۷.

تحلیل استنادی فهرست مواد خواندنی طرح درس های پیوسته تحصیلات تکمیلی گروه های کتابداری و اطلاع رسانی دانشگا ه های آمریکا: ارائه روشی نوین برای سنجش اثرگذاری پژوهش ها بر آموزش

تعداد بازدید : ۷۶۰ تعداد دانلود : ۳۳۸
هدف اصلی پژوهش حاضر، پاسخگویی به این سؤال بوده است که آیا از فهرست مواد خواندنی موجود در طرح درس های پیوسته می توان به عنوان یک منبع ارزشمند برای سنجش اثرگذاری پژوهش ها بر آموزش استفاده کرد. جامعه مورد مطالعه پژوهش شامل تعداد 8043 استناد از 350 طرح درس پیوسته بازیابی شده از گروه های کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه های آمریکا طی سال های 2000- 2009 بود. نتایج حاصل از مطالعه همبستگی نشان داد که ارتباط معنی دار و مستقیمی میان استنادهای اسکوپوس، آی.اس.آی، پژوهشگر گوگل، و گوگل بوک و استنادهای موجود در فهرست مواد خواندنی طرح درس ها در سطح مقالات، مجلات، و کتاب وجود داشته است. همچنین، نتایج حاکی از آن بود که روش های به کارگرفته شده در پژوهش حاضر را می توان به عنوان رویکرد نوین و کاربردی برای مطالعه اثرگذاری پژوهش ها بر آموزش به شمار آورد که در گذشته از طریق روش ها و ابزارهای سنتی امکان بررسی کمّی و کیفی آنها وجود نداشته است
۸.

مدل سازی رابطه بین فعالیت های تحقیق و توسعه با انباشت دانش سازمانی با استفاده از رویکرد پویایی نظام

تعداد بازدید : ۹۲۷ تعداد دانلود : ۴۳۳
دانش همواره به عنوان یک عامل تعیین کننده در نوآوری شناخته شده است و خلق دانش از طریق سرمایه گذاری در فعالیت های تحقیق و توسعه و تولید محصولات نوآور اتفاق می افتد. علاوه بر این، همه فعالیت های تحقیق و توسعه منجر به نوع یکسانی از نوآوری نمی شوند، بلکه سرمایه گذاری بر روی فعالیت های پژوهشی می تواند محصولاتی با نوآوری رادیکال و سرمایه گذاری در فعالیت های توسعه، نوآوری تدریجی را برای سازمان به ارمغان آورد. حفظ توازن میان این دو نوآوری در محصولات برای کسب مزیت رقابتی سازمان ها بسیار حائز اهمیت است. برای بررسی ماهیت پویا و پیچیده رابطه بین خلق دانش و فعالیت های سرمایه گذاری در تحقیق و توسعه، مقاله حاضر سعی داشته است با نگاهی نظام مند به مطالعه اثر سیاست های مختلف سرمایه گذاری بر انباشت دانش سازمان بپردازد. بدین منظور، رویکرد پویایی های نظام مند به عنوان رویکردی برای مطالعه نظام های پیچیده، برای مدل سازی و شبیه سازی نظام مورد بحث، استفاده شده است. همچنین، به منظور آزمون کاربردی بودن مدل ارائه شده، یک مطالعه موردی ارائه شده است. نتایج شبیه سازی نظام مورد مطالعه نشان داد سیاست های سرمایه گذاری سازمان در فرآیندهای تحقیق و توسعه باید براساس مقایسه بین وضعیت واقعی سازمان با عملکرد مطلوب اتخاذ گردد.
۹.

معرفی و آزمون مدل مفهومی پذیرش فنّاوری اطلاعات و خدمات اینترنتی در بین دانشجویان دانشگاه (مورد مطالعه: دانشگاه فردوسی مشهد)

تعداد بازدید : ۱۴۸۷ تعداد دانلود : ۶۸۱
مطالعه حاضر با توسعه مدل پذیرش فنّاوری و لحاظ کردن متغیرهای دیگر، سعی در ارائه مدلی ارتقاءیافته و دربرگیرنده ابعاد گسترده تر تأثیر گذار بر این فرایند، داشته است. مدل ارائه شده با مطالعه توصیفی- همبستگی و بررسی نظرات یک نمونه 263 نفری از دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد، تأثیر مؤلفه های معرفی شده را بر پذیرش فنّاوری اطلاعات از سوی این دانشجویان مورد سنجش قرار داد. به منظور آزمون فرضیه ها، از روش های آماری مختلف از جمله تحلیل رگرسیون، ضریب همبستگی و آزمون چاو جهت بررسی نقش مؤلفه های تعدیل گر استفاده شد. نتایج این پژوهش ضمن صحه گذاشتن بر اعتبار این مدل، مؤلفه های کیفیت نظام و توانایی فردی را به عنوان پیش بینی کننده های سهولت استفاده، و تعاملات اجتماعی و تصویر ذهنی را در نقش پیش بینی کننده های ادراک مفید بودن از فنّاوری مورد تأیید قرار داد. علاوه بر این دو عامل، گرایش فردی به نوآوری به عنوان سومین عامل مؤثر بر تمایل به پذیرش و استفاده از فنّاوری مورد تأیید قرار گرفت.
۱۰.

مقایسه تأثیر عنوان و نشانی اینترنتی در میزان ربط نتایج حاصل از بازیابی اطلاعات در موتورهای جستجو در دو حوزه علوم کشاورزی و علوم انسانی

تعداد بازدید : ۶۶۱ تعداد دانلود : ۳۰۵
هدف پژوهش حاضر مقایسه میزان ربط نتایج حاصل از محدودسازی عبارت جستجو به عنوان و نشانی اینترنتی در دو حوزه علوم انسانی و علوم کشاورزی از دید کاربر بوده است. همچنین، مقایسه میزان حضور کلیدواژه های مورد جستجو در عنوان و نشانی اینترنتی وب سایت های دو حوزه و نیز رابطه حاکم بر کلیدواژه های مورد جستجو و همخوانی عنوان و نشانی اینترنتی وب سایت های حاصل از جستجو در موتور کاوش نیز از اهداف این پژوهش بوده است. نتایج پژوهش میزان ربط بیشتر نتایج حاصل از نشانی اینترنتی را نسبت به عنوان در حوزه علوم کشاورزی نشان داد. اما، در حوزه علوم انسانی تفاوت معنی داری بین میزان ربط نتایج جستجوی مبتنی بر عنوان و نشانی اینترنتی وجود نداشت. همچنین، نتایج حاکی از آن بود که هر چه تعداد کلیدواژه مورد جستجو کمتر باشد، میزان همخوانی عنوان و نشانی اینترنتی بیشتر است؛ هرچه میزان همخوانی عنوان و نشانی اینترنتی بیشتر باشد، میزان ربط نتایج نیز بالاتر است. نتیجه نهایی پژوهش این بود که کاربران با کنترل تعداد کلیدواژه های مورد جستجو نیز می توانند به موارد مرتبط تر دست یابند. همچنین، موتورهای کاوش تخصصی می توانند با افزایش وزن دهی به کلیدواژه های موجود در نشانی، نتایج مرتبط تری را رتبه بندی کنند و در اختیار کاربران خود قرار دهند.
۱۱.

بررسی شاخص های هم تألیفی، مرکزیت بینیّت، و چاله های ساختاری پژوهشگران نانوفنّاوری ایران نمایه شده در نمایه استنادی علوم (1991 تا 2011)

تعداد بازدید : ۱۲۱۲ تعداد دانلود : ۵۳۹
هدف این مقاله، تحلیل فعالیت دانشمندان حوزه نانوفنّاوری ایران در قالب شاخص های پراستنادی، پرتأثیری، و پرکاری است. جامعه آماری این پژوهش کل مدارک پژوهشگران نانوفنّاوری ایران در نمایه استنادی علوم در سال های 1991 تا 7 آگوست 2011 (4605 رکورد) بوده است. یافته ها نشان داد که شاخص همکاری در هر مدرک 39/3 است. بیشترین شاخص همکاری در سال 1997 با 6 نویسنده در هر مدرک بوده است. درجه همکاری پژوهشگران نانوفنّاوری ایران 96/0 بوده که حاکی از گرایش بیشتر نویسندگان این حوزه به هم تألیفی است. با توجه به ضریب همکاری کلی (64/0)، نویسندگان این حوزه تمایل بالایی به تولید مدارک علمی مشارکتی دارند. سال 1997، بالاترین ضریب مشارکت (83/0) و سال 1991 کمترین ضریب مشارکت (5/0) را به خود اختصاص داده اند.
۱۲.

تحلیل جستجوهای موضوعی کاربران در فهرست رایانه ای به لحاظ نوع و چگونگی همخوانی آنها با سرعنوان های موضوعی فارسی (با استفاده از ثبت داد و گرفت)

تعداد بازدید : ۸۱۶ تعداد دانلود : ۳۷۱
هدف پژوهش حاضر بررسی و مقایسه میزان همخوانی عبارت های جستجوی موضوعی دانشجویان با سرعنوان های موضوعی فارسی (به لحاظ واژگان و شکل) در دو حوزه موضوعی کشاورزی (علوم کاربردی) و علوم تربیتی، روان شناسی و کتابداری (علوم انسانی) است. داده ها با استفاده از روش ثبت داد و گرفت (فیلمبرداری الکترونیکی فرایند تعامل کاربران هنگام جستجو در فهرست رایانه ای کتابخانه) گردآوری شد و مقوله بندی (دسته بندی) آنها با استفاده از روش تحلیل محتوی انجام گرفت. یافته ها نشان داد که در دانشکده کشاورزی میزان همخوانی کامل 9/30 درصد، میزان همخوانی نسبی 5/19 درصد، و میزان عدم همخوانی 6/49 درصد است؛ در دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی نیز میزان همخوانی کامل 7/37 درصد، میزان همخوانی نسبی 1/21 درصد، و میزان عدم همخوانی 2/41 درصد است. در این دانشکده ها، 4/98 درصد از شکل های عبارت های جستجوی موضوعی با آن دسته از انواع شکل های سرعنوان های موضوعی فارسی همخوانی داشتند که به احتمال، در زبان طبیعی بیشتر مورد استفاده قرار می گرفتند. میان زبان جستجوی دانشجویان دانشکده های مورد نظر در مورد بیشتر انواع همخوانی های عبارت جستجوی موضوعی با سرعنوان های موضوعی فارسی، تفاوت معنی داری وجود نداشت. میان دو دانشکده در مورد هر یک از انواع همخوانی شکلی عبارت های جستجوی موضوعی دانشجویان با سرعنوان های موضوعی فارسی تفاوت معنی داری وجود نداشت.

آرشیو

آرشیو شماره ها:
۹۸